Hệ giá trị Việt Nam: "La bàn tinh thần" cho phát triển

Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, khi cạnh tranh không chỉ nằm ở kinh tế hay công nghệ mà còn ở văn hóa và con người, việc xây dựng một hệ giá trị chung trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng rõ nét khi xã hội đang chuyển mình mạnh mẽ dưới tác động của kinh tế thị trường và không gian số.

Vậy cần làm gì để định hình những chuẩn mực phù hợp với thời đại mà vẫn giữ được cốt lõi truyền thống? PV VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Thanh Xuân, Giảng viên trường Đại học Văn hoá Hà Nội xung quanh vấn đề này:

PV: Xin Tiến sĩ cho biết những điểm mới đáng chú ý của Nghị Quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam?

TS Nguyễn Thanh Xuân: Nghị quyết 80 của Đảng về phát triển văn hóa ban hành thời điểm này rất kịp thời và quan trọng. Điểm mới của Nghị quyết 80 là đã nhắc đến “văn hóa chính là động lực, là nền tảng cho sự phát triển kinh tế- xã hội”. Đây không chỉ là đổi mới về câu chữ mà là sự đột phá trong tư duy, văn hóa là trụ cột của kinh tế, chính trị và phát triển cho toàn bộ đời sống xã hội.

Vấn đề này đã được Thủ tướng Võ Văn Kiệt từng nhắc đến, “đất nước khi hội nhập thì hòa nhập nhưng không thể hòa tan”. Điều này có nghĩa là trong quá trình hội nhập, phát triển kinh tế, thì không thể hòa tan, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa.

Trong quá trình hội nhập với quốc tế, nếu chúng ta không giữ được bản sắc văn hóa, bản sắc văn hóa của người Việt Nam không được định hình trên bản đồ của thế giới.

Nghị quyết 80 của Đảng có định hướng rất rõ ràng không chỉ là cho những người làm văn hóa mà trong tất cả các lĩnh vực khác đều nhận thấy văn hóa có tầm cỡ và vai trò rất quan trọng, nhất là trong bối cảnh công nghệ số đang phát triển mạnh mẽ.

Chúng tôi luôn giảng dạy cho sinh viên rằng, dù công nghệ phát triển đến mức độ như thế nào nhưng con người không được "cơ giới hóa". Bởi nếu chúng ta "cơ giới hóa" sẽ trở thành những con người robot, nhưng nếu như chúng ta có văn hóa, chúng ta sẽ trở thành một con người có văn hóa đậm nét.

Sự xuất hiện của công nghệ đã ảnh hưởng không nhỏ đến văn hóa ứng xử, trong các mối quan hệ ràng buộc giữa gia đình, họ hàng, vợ chồng, con cái và mối quan hệ giữa các đồng nghiệp, nhiều mối quan hệ trở nên xa cách.

Việt Nam có một nền văn hóa lâu đời và đã được định hình được bản sắc hàng nghìn năm nay từ thời dựng nước và giữ nước. Vậy tại sao chúng ta không lấy gốc là di sản văn hóa truyền từ bao đời để làm gốc cho công nghiệp văn hóa?

Nếu như trước đây, người ta chỉ coi văn hóa là tinh thần, không thể kiếm ra tiền thì bây giờ văn hóa sẽ phải là gốc, là một nguồn di sản, chúng ta có thể lấy đó là một nguồn kinh tế cực kỳ lớn và giải quyết rất nhiều lao động để chúng ta không còn phải phụ thuộc vào các nền kinh tế bên ngoài thông qua xuất khẩu lao động nhiều nữa.

Chúng ta lấy chính con người làm nguồn lực, nguồn thu để chúng ta tạo ra những sự phát triển bền vững kinh tế cho đất nước.

PV: Trong Nghị quyết 80 đề ra năm nhóm nhiệm vụ để triển khai thực hiện. Trong đó, nhiệm vụ cần thiết phải xây dựng hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người của mỗi quốc gia. Và trong bối cảnh hiện nay, theoTiến sĩ, việc xây dựng những giá trị chuẩn mực con người Việt Nam cần chú ý đến những yếu tố nào?

TS Nguyễn Thanh Xuân: Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị triển khai nghị quyết 80,Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng hệ giá trị văn hóa quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam.

Tôi cho rằng, xây dựng hệ chuẩn giá trị con người mới trong thời điểm mới này phải có tính kế thừa. Văn hóa cũng phải có sự trao truyền. Xây dựng một hệ giá trị mới cho con người, đặc biệt là những người làm văn hóa và những người thực hành và toàn dân. Tôi cho rằng, hệ giá trị chuẩn mực này cũng phải xây dựng trên một nền tảng trước đây -đó là con người phải có tính nhân văn.

Chúng ta thấy rằng, chuẩn mực giá trị mới của con người, cho dù chúng ta có hiện đại đến đâu, chúng ta phải biết gìn giữ truyền thống và xây dựng hệ giá trị tiêu chuẩn mới của con người Việt Nam, đó là tính nhân văn, yêu chuộng hòa bình, biết quan tâm, biết yêu thương, biết bảo vệ các giá trị văn hóa của gia đình, tôn trọng bản thân, tôn trọng cộng đồng.

Tôi đặc biệt muốn nhấn mạnh, cho dù bạn có điều kiện sống, phương tiện đầy đủ như thế nào nhưng đừng bỏ đi sự kết nối giữa con người với con người với nhau, bạn vẫn phải quan tâm giữa tình người với tình người.Ví dụ chúng ta có thể gọi điện về nhà để chúng ta hỏi thăm bố mẹ ở xa nhưng các cụ vẫn cứ mong ước các con cái phải về gặp mặt.

Tôi cho rằng, xây dựng hệ giá trị chuẩn mực cho dù có những điểm mới nhưng vẫn cần giữ cái gốc từ ngàn đời nay, những đức tính tốt đẹp của con người Việt Nam: tương thân tương ái, yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc và bảo vệ các giá trị văn hóa của gia đình, biết xây dựng các giá trị kết nối gắn kết với cộng đồng. Đấy là những chuẩn mực đã được gìn giữ từ hàng ngàn đời nay và chúng ta sẽ phát triển trong tình hình mới.

PV: Vâng. Xin cảm ơn bà!

Phát triển văn hóa Việt Nam: Kỳ vọng của cử tri với đại biểu Quốc hội trong kỷ nguyên mới

Ngày 15/4 diễn ra Hội thảo Quốc gia về Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Phát triển văn hoá (Bài 1): Bắt đầu từ giáo dục và phát triển con người

Phát triển văn hoá (Bài 2): Cần được coi ngang tầm với kinh tế, chính trị